ÇOCUKLUK ÇAĞI SUDA BOĞULMA OLGULARINA YAKLAŞIM KLAVUZU GENEL BİLGİLER VE KORUNMA
Tanımlama
•Boğulma, sıvı maddeler içine batma sonucu gelişen solunum yetmezliği olarak tanımlanmaktadır. Tanımlamada olayın ölümle sonuçlanıp sonuçlanmaması göz önüne alınmamakta ve daha önceki tanımlamalarda kullanılan boğulayazmanın karışıklığa yol açması nedeniyle kullanılmaması önerilmektedir.

Epidemiyoloji
•Suda boğulma tüm dünyada yıllık yaklaşık 500.000 ölüme neden olan önemli bir yaralanma nedenidir.
•Boğulma insidansı 5 yaşın altında ve 15-19 yaşındaki çocuklarda en yüksektir ve ölüm oranı özellikle 5 yaşın altındaki çocuklarda en fazladır.

Prognoz Belirleyicileri
•Prognozu belirleyen en önemli faktör, boğulmanın süresi, dolayısıyla hipoksik (oksijensiz) kalınan zamandır.
•5-10 dakikadan kısa süren boğulmalarda tam iyileşme şansı yüksektir. 25 dakikadan uzun süren boğulmalarda kötü prognoz (gelişme, sonuç) kaçınılmazdır.

Kötü prognozu belirleyen 5 faktör şunlardır:
1-Yaş (< 3 yaş)
2-Boğulma süresi (> 5 dakika)
3-İlk resüsitasyon zamanı (> 10 dakika)
4-Bilinç durumu (koma)
5-Asidoz (pH< 7.10)
Üç veya daha fazla kötü prognostik faktörde tam iyileşme şansı % 5’dir.

KORUNMA
Özellikle küçük çocuklar için korunma, tedaviden çok daha etkilidir.
•4 yaşından önce çocuklara yüzme öğretilmemelidir.
•Küçük çocuklar havuz kenarlarında yalnız bırakılmamalıdır.
•Havuzlar için kendiliğinden kapanıp kilitlenen sağlam bariyerler kullanılmalıdır.
•Havuzlar kullanılmadığı zamanlarda üzerine güvenlik örtüleri örtülmelidir.
•Cankurtaranların olduğu yerlerde suya girilmelidir.
•Halk temel yaşam desteği konularında eğitmelidir.
•Çocuklara uygun yaşa geldiklerinde (4 yaşından sonra) tecrübeli kişiler tarafìndan yüzme öğretilmelidir.
•Şişme can simiteleri boğulmaya karşı koruyucu değildir. Batmaz materyalden yapılan can simitleri tercih edilmelidir.

Boğulma Alanında Yaklaşım Stratejisi
•Boğulma vakasına ilk acil müdahale olay alanında yapılmalıdır. İlk gören kişinin oksijenizasyonu sağlama girişimi çok önemlidir.
•Ağızdan-ağıza solunum hemen,hatta olgu suyun içinde iken başlamalıdır. Solunum sağlanmasında gecikme kurbanın tam iyileşme şansını azaltacaktır.
•Resüsitasyonla (yeniden canlandırma çalışmalarıyla) birlikte hasta hızla sudan çıkarılmalı ve güvenli bir alana alınmalıdır.
•Hastanın solunum, nabız, istemli hareketleri, travma bulguları hızla değerlendirilmelidir.
•Solunum ve dolaşımı yeterli olmayan olgularda hemen kardiyopulmoner resüsitasyon (CPR; kalp masajı ve solunum desteği) başlanmalıdır.
•Eğer olgunun spontan (kendiliğinden) solunumu varsa hafif trandelenburg pozisyonunda (ayaklar havaya kaldırılmış olarak) ve sağ yan dekubit pozisyonunda (hafif sağ yana dönük) yatırmalıdır.
•Olayı gören 1 kişi ise kişi, en az ilk 1 dakika kardiyopulmoner resüsitasyon yaptıktan sonra; olay yerinde ikiden fazla kişi varsa bir kişi CPR yaparken bir başka kişi hemen 112’ye haber vermelidir.
•Travma şüphesi olan olgularda boyun nötr pozisyonda (doğal halinde) tutulmalı ve servikal spinal immobilizasyon (servikal boyunluk veya rulo haline getirilmiş havlu veya giysinin, boyunu yükseltmeden boyun çukuruna koyulması ile) sağlanmalıdır.
•Akciğerlerden suyu çıkarmaya yönelik manevralar yapılmamalıdır.


(Sağlık Bakanlığı ile ‘Çocuk Acil ve Yoğun Bakım Derneği’ işbirliğiyle halka yönelik olarak hazırlanan, ‘boğulmalarda ilk yardım’ konulu bilgi notu…)

Bilinçsiz bilgisayar kullanımına dikkat  

 

 

Çocuklarda 'Obezite' nasıl önlenir  

 

Çocuk (6-11 yaş) ve ergenlerdeki (12-17 yaş) obezite genellikle yetişkinlikte de devam eden, ciddi sağlık ve sosyal problemler doğuran bir konudur. Önleme programlarının uygulanması, ergen ve çocuk bireylerin konunun önemini iyi bir şekilde anlayabilmesi ,obezitenin toplum içindeki yaygınlığının azalması için çok önemlidir.
 
ÇOCUKLUK ÇAĞI OBEZİTESİNİN NEDENLERİ
 
Çocukluk ve ergenlik dönemi obezitesine pek çok faktör katkıda bulunmaktadır. Bunların bir kısmı değiştirilebilir, bir kısmı ise değiştirilemezler.
 
Değiştirilebilir nedenler şunlardır:
 
Fiziksel aktivite: Düzenli aktivite yoksunluğu, hareketsiz yaşam tarzı, çok fazla televizyon seyretme, bilgisayar kullanımı vb.
 
Sosyo-ekonomik koşullar: Düşük aile geliri ve çalışmayan ebeveynler.
 
Yeme alışkanlıkları: Yüksek kalori içeren yiyeceklerin aşırı tüketimi, aç olmadığı halde yemek, televizyon karşısında veya ders çalışırken atıştırmak.
 
Çevresel faktörler; yüksek kalorili yiyeceklere yönelmeyi artıran reklamlar vb.
Değiştirilemez nedenler şunlardır:
 
Genetik: Fazla kilolu ve obez ailelerin çocukları obezite için yüksek risk grubundadır.

TANI

Yaşına ve cinsine göre 95. persentilin üzerinde olan çocuk ve ergenlerin bir çocuk doktoru tarafından obezite ve bağlantılı hastalıklar açısından değerlendirilmeleri çok önemlidir.
 
Sağlık Riskleri
 
Kalp Hastalıkları Risk Faktörleri: Obez çocuklarda yapılan çalışmalar normalin üstünde tansiyon ve kalp hastalıklarına rastlandığını göstermektedir.
 
Tip 2 Diyabet Risk Faktörleri: Obez çocuk ve ergenlerde tip '2 şeker hastalığında artış gözlenmektedir
 
Ortopedik Risk Faktörleri: Fazla kilolar kemik ve eklemlerde baskı yaratarak çocukların anormal gelişim özellikleri göstermelerine neden olabilir.
 
Cilt Bozuklukları Risk Faktörleri: Cilt kızarıklıkları, kasıklarda ve koltuk altlarında renk değişimi
 
Psikolojik Risk Faktörleri: Düşük benlik saygısı, olumsuz benlik imajı, depresyon, içe kapanma ve sosyal ortamlardan uzaklaşma.
 
4. Hareketsiz yaşam belirtileri: Fazla TV seyretme, düşük fiziksel aktivite.
 
5. Yaşıtlarına göre daha uzun boy.
 
6. Sigara kullanımı: Araştırmalar, erken yaşta sigaraya başlama nedeni olarak kilo kontrolü isteğini göstermektedir.
 
TEDAVİ
 
Çocuk ve ergenlerde obezite tedavisinin en önemli parçalarından bir tanesi, anne babaların ve sağlık uzmanlarının duyarlı ve pozitif bir yaklaşım benimsemeleridir. Küçük ve başarılabilir hedefler seçilmelidir ki, normal gelişim sürecini etkilemeden ve cesaret kırmadan tedavi sürdürülebilsin. Obezite tedavisine ihtiyaç olduğu anlaşıldıktan sonra sağlık çalışanları bir veya daha fazla seçenek sunmaktadırlar.
 
Bunlar:
 
1. Beslenme Tedavisi:
Çocukların ihtiyaçları konusunda uzmanlaşmış bir diyetisyen danışmanlığı obezite tedavisinin değerli bir parçasıdır. Tedavi sürecinde sağlıklı bir gelişim için beslenme uzmanları uygun besinler önerecektir.
 
2. Fiziksel Aktivite:
Yapılan araştırmalar çocuklara günde en az 60 dakika orta dereceli fiziksel aktivite önermektedir. Spor kulüplerine üye olmak, yüzme,bisiklete binmek ,çeşitli oyunlar oynamak çok önemlidir.
 
3. Davranış Tedavisi:
Davranış tedavisi, sağlıklı bir kiloya sahip olabilmek için gereken beslenme ve fiziksel alışkanlıkların yerleştirilmesini sağlar. Çocuk ve ergenlerle çalışan davranış tedavileri, genellikle aileleri de içermektedir. Çocuklar için kullanılan bazı davranışsal terapi yöntemleri şunlardır:
 
Kilo kaybını engelleyen nedenlerin belirlenmesi ve değerlendirilmesi. Beslenme ve egzersiz için günlük tutulması , bu sayede yeme alışkanlıkları ve fiziksel aktivite üzerinde kendini izleme davranışının oluşturulması.
 
Yüksek risk durumlarının belirlenmesi örrneğin: evde yüksek kalori içeren yiyeceklerin bulunması, öğünlerde televizyon seyredilmesi veya sürekli televizyonun açık tutulması ve bilinçli olarak bunlardan kaçınılması.
 
Aile ve çocuk tarafından karar verilen hedefler başarıldığında bunların ödüllendirilmesi, ödüllerin pozitif davranışları besleyecek şekilde seçilmesi. Örn: Spor malzemeleri ödül olarak verilerek fiziksel aktiviteyi arttırmayı teşvik etmek, Yiyeceği ödül olarak kullanmaktan kaçınılmasını öğretmek
 
Gerçekçi olmayan hedeflerin değiştirilmesi.
 
Kilo kaybı ve beden imajı ile ilgili yanlış inançların düzeltilmesi, yerine pozitif ve gerçekçi olanların yerleştirilmesi.
 
4. İlaç Tedavisi:
Obeziteye bağlı metabolik problemler eğer mevcut ise nedene yönelik bir takım ilaçlar kullanılabilmektedir.
 
5. Ameliyat:
Mideye balon yerleştirme, kelepçe takma, gastrik bypass gibi cerrahi müdahaleler ergenlerde başarıyla uygulanmaktadır. Fakat cerrahi yöntemin gerekliliğine yalnızca ağır tıbbi şartlar altında karar verilmektedir.
 
Uz. Dr. Metin Yıldız
Çocuk Hastalıkları ve Endokrinolojisi Uzmanı